ห้องสมุดประชาชน
สำนักส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.)

          กรมการศึกษานอกโรงเรียน (ชื่อเดิมของ กศน.)  ได้ดำเนินการจัดตั้งห้องสมุดประชาชนและหน่วยบริการความรู้เคลื่อนมาตั้งแต่พ.ศ. ๒๔๕๙ จัดว่าเป็นหน่วยงานภาครัฐแห่งแรกที่ส่งเสริมการอ่าน โดยเน้นกลุ่มเป้าหมายที่เพิ่งผ่านกระบวนการส่งเสริมการอ่านออก เขียนได้ ส่วนใหญ่กระจายอยู่ทั่วประเทศ ดังนั้นเพื่อเป็นการบริการอย่างทั่วถึงจึงมีการจัดทำห้องอ่านหนังสือสำหรับประชาชน ในระยะแรกเริ่ม เริ่มในปี พ.ศ. ๒๔๘๒   และได้มีการขยายและจัดตั้งจนครบเกือบทุกจังหวัด เรียกว่า “ห้องสมุดประชาชน” จำนวนทั้งสิ้น ๗๒ จังหวัด และตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๙๔ เป็นต้นมา ส่วน “ห้องสมุดประชาชนอำเภอ” เริ่มจัดตั้งปี พ.ศ. ๒๔๘๖ แต่มาขยายในทุกอำเภอ ปีพ.ศ. ๒๔๙๕ เป็นการทำงานร่วมระหว่างกระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงมหาดไทย และโอนมาให้ศูนย์ส่งเสริมการศึกษาตามอัธยาศัย กศน. ดูแลในปี พ.ศ. ๒๕๓๖

          ในช่วงทศวรรษ ๒๕๒๐- ๒๕๓๐ กรมการศึกษานอกโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการได้ดำเนินโครงการรณรงค์เพื่อการรู้หนังสือแห่งชาติ มีการขยายแหล่งส่งเสริมการอ่าน การเรียนรู้ ที่เริ่มจาก แนวคิดในการมีมุมสำหรับอ่านข่าวสาร จากหนังสือรายวัน จัดสร้างโดยประชาชนของแต่ละชุมชนเป็น “ที่อ่านหนังสือพิมพ์ประจำหมู่บ้าน”  

ลำดับการจัดตั้งห้องสมุดประชาชน กศน.

          ในปี พ.ศ. ๒๕๓๔ สำนักบริหารงานการศึกษานอกโรงเรียน (ชื่อหน่วยงานซึ่งเปลี่ยนจากกรมการศึกษานอกโรงเรียน)  ได้ขยาย “ห้องสมุดประชาชนเฉลิมราชกุมารี” เนื่องในวโรกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีทรงมีพระพรรษาครบ ๓๖ ปี

ห้องสมุดประชาชน เป็นพื้นที่สาธารณะ เปิดกว้างสำหรับทุกๆ  กลุ่ม เป็นสถานที่ที่มีบรรยากาศเพื่อส่งเสริมการอ่าน การเรียนรู้และการแสวงหาตนเอง ผู้ใช้บริการสามารถกำหนดกระบวนการเรียนรู้ และใช้ทักษะการอ่านสร้างเสริมความรู้ ความเข้าใจ แสวงหาแนวคิดใหม่ ตลอดใช้ห้องสมุดเป็นที่ปลดปล่อยจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ เพื่อสนองการใฝ่รู้ใฝ่เรียนของทุกคนได้อย่างไร้ขีดจำกัด และสามารถทำได้ต่อเนื่องตลอดชีวิต งานห้องสมุดจึงจัดเป็นอีกรูปแบบหนึ่งของการจัดและส่งเสริมการเรียนรู้ตามอัธยาศัย

ในวันนี้ ห้องสมุดประชาชน กศน. มีการขยายงานบริการส่งเสริมการอ่าน การแสวงหาความรู้ และต่อยอดการเรียนรู้ ไม่จำกัดแค่หนังสือ สื่อ และกิจกรรมส่งเสริมการอ่านเท่านั้น ห้องสมุดประชาชนได้เพิ่มบทบาทในการเป็น:

• ศูนย์รวมข้อมูล ความรู้ โดบเฉพาะข้อมูลท้องถิ่น และต้นแบบแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
• ศูนย์บริการการศึกษานอกระบบ และการเรียนรู้ตามอัธยาศัย ด้วยโปรแกรมการเรียนรู้หลากหลาย
• ศูนย์กลางการเรียนรู้ของชุมชน ด้วยกิจกรรมตามความสนใจ และวิถีการดำเนินชีวิตของคนในแต่ละชุมชน
• ศูนย์บริการข่าวสาร ข้อมูล ที่เชื่อมต่อด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารที่ทำให้ทุกวัยก็ไขว่คว้าหาความรู้ด้วยตนเองได้เพียงลัดนิ้วมือ